Tuần trước, tôi nhìn vào biểu đồ blob trên Etherscan – một đồ thị tưởng chừng vô hại nhưng đang âm thầm vẽ nên viễn cảnh đáng sợ. Từ ngày Dencun kích hoạt, lượng blob được Ethereum đồng thuận lưu trữ đã tăng 47% chỉ trong quý vừa qua. Các rollup, từ Arbitrum, Optimism cho đến Base, đang gửi dữ liệu với tốc độ chưa từng thấy. Và nếu bạn nghĩ rằng điều này sẽ tiếp diễn vô hạn, tôi có một tin không vui: blob không phải là nguồn tài nguyên vô tận.
Hãy quay lại một chút. Khi Dencun ra mắt vào tháng 3 năm 2024, cộng đồng reo hò vì phí gas Layer 2 giảm mạnh. Nhưng ít người để ý đến cơ chế hoạt động thực sự: mỗi blob chỉ có kích thước 128 KB, và mỗi block chỉ có thể chứa tối đa 16 blob. Tổng dung lượng lý thuyết mỗi ngày là khoảng 2.5 GB – nghe có vẻ nhiều, nhưng với các rollup đang ngày càng phình to, con số đó bắt đầu chật chội.
Trong một buổi gọi vốn với một quỹ đầu tư tại Nairobi, tôi đã trình bày một mô hình dự báo đơn giản: nếu tốc độ tăng trưởng blob tiếp tục như hiện tại, chúng ta sẽ đạt giới hạn mềm vào cuối năm 2025. Khi đó, mỗi rollup sẽ phải cạnh tranh để đưa blob vào block, và phí gas sẽ tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba. Những ai đã từng chứng kiến sự sụp đổ của YAM – như tôi – đều biết rằng khi tài nguyên trở nên khan hiếm, giao thức nào yếu kém sẽ chết trước.
Điều phản trực giác ở đây là: chính sự thành công của Layer 2 đang giết chết lợi thế chi phí của nó. Mỗi rollup mới ra mắt, mỗi giao thức DeFi chuyển sang L2, mỗi người dùng mới tham gia – đều khiến nhu cầu blob tăng. Chainlink, Uniswap, Aave… tất cả đều đang âm thầm gửi nhiều dữ liệu hơn. Và bộ nhớ Ethereum không phải là thứ có thể mở rộng vô hạn mà không làm tăng độ phức tạp đồng thuận.
Tôi nhớ lại năm 2021, khi tôi mua CryptoPunks và chứng kiến cảnh phí gas Ethereum vượt 2000 gwei. Lúc đó, mọi người đổ xô sang Layer 2 để tránh đau đớn. Nhưng nếu blob bão hòa, chính những Layer 2 đó sẽ trở thành nguồn cơn của cơn đau mới. Đây là một vòng lặp: giải pháp mở rộng cuối cùng lại tạo ra tắc nghẽn mới.
Dựa trên kinh nghiệm audit và theo dõi hơn 20 rollup, tôi thấy rằng hầu hết các đội ngũ hiện tại đều không có kế hoạch dự phòng cho kịch bản blob đầy. Họ dựa vào giả định rằng Ethereum sẽ nâng cấp để tăng số blob mỗi block – nhưng điều đó cần hard fork, cần sự đồng thuận của các validator, và cần thời gian. Trong khi đó, thị trường không chờ đợi.
Tôi dự đoán rằng vòng hai năm sau Dencun, chúng ta sẽ chứng kiến một cuộc di cư mới: từ Layer 2 này sang Layer 2 khác – giống như những gì đã xảy ra với cầu nối và sidechain trong quá khứ. Những rollup sử dụng giải pháp nén dữ liệu hiệu quả hơn, hoặc chuyển sang dùng DA layer riêng (như Celestia), sẽ sống sót. Những kẻ bám vào blob Ethereum một cách lười biếng sẽ chết.
Vậy câu hỏi đặt ra là: bạn đã kiểm tra lượng blob trung bình của rollup mà bạn đang dùng chưa? Nếu giao thức đó không có kế hoạch dự trữ blob hoặc tối ưu hóa dữ liệu, thì việc tiếp tục farm token hay cung cấp thanh khoản trên đó có thể là một canh bạc với chi phí tương lai. Như tôi đã nói với các nhà đầu tư tại Nairobi: trong thị trường giảm, sống sót quan trọng hơn lợi nhuận. Và với Layer 2, sống sót có nghĩa là hiểu được khi nào blob sẽ đầy.
