Bot hỏng, người còn. Nhưng nếu mô hình kinh doanh của cả một hệ sinh thái bị đặt dấu hỏi bởi một lá thư từ Washington, thì ai còn? Tôi vừa đọc báo cáo của America’s Credit Unions gửi tới Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ. Họ kêu gọi chặn đứng "lợi suất từ stablecoin" – thứ mà họ cho là mối đe dọa trực tiếp tới 6,6 nghìn tỷ USD tiền gửi của hệ thống tín dụng. Con số này lớn hơn GDP của Đức. Và nó đang nằm trong tầm ngắm của những người viết luật.
Tôi nhớ năm 2017, khi mới 16 tuổi, tôi đọc whitepaper Ethereum và ném 500 USD tiết kiệm vào ICO Aragon. Lúc đó tôi viết blog giải thích "phi tập trung là quyền tự chủ". 200 lượt xem trên Steemit. Tôi tin rằng blockchain là công cụ giải phóng. Nhưng bây giờ, khi nhìn vào cuộc chiến giữa tín dụng Mỹ và lợi suất stablecoin, tôi nhận ra một điều: cuộc chơi không chỉ là công nghệ, mà là quyền lực.
Hãy cùng phân tích. Trước hết, bối cảnh: America’s Credit Unions đại diện cho hàng nghìn tổ chức tín dụng địa phương trên khắp nước Mỹ. Họ có ảnh hưởng chính trị sâu rộng ở cấp quận hạt, tiểu bang. Họ đang lo sợ rằng stablecoin sinh lời – như DAI Savings Rate của Maker, hay lãi suất tiền gửi trên Aave – sẽ hút sạch tiền gửi của người dân ra khỏi hệ thống ngân hàng truyền thống. Bởi vì lãi suất DeFi thường cao hơn nhiều so với lãi suất tiết kiệm ở credit union. Và đó là lý do họ muốn Thượng viện hành động.
Cốt lõi kỹ thuật: cơ chế lợi suất stablecoin có thể đến từ hai nguồn chính. Thứ nhất, từ phí giao thức hoặc doanh thu thực của nền tảng (như một phần phí swap trên Uniswap được phân phối cho người cung cấp thanh khoản). Thứ hai, từ lạm phát token – tức là in thêm token để trả lãi, một mô hình Ponzi tiềm ẩn. Vấn đề là thị trường hiện tại chưa phân biệt rõ ràng hai loại này. Cả hai đều bị gộp chung vào "lợi suất stablecoin" và bị coi là mối đe dọa. Từ góc nhìn của một DAO Governance Architect, tôi thấy rõ ràng: lợi suất từ doanh thu thực là bền vững, còn lợi suất từ lạm phát là bom nổ chậm. Nhưng quy định kiểu "cấm toàn bộ" sẽ giết chết cả hai, giống như ném em bé ra ngoài cùng nước tắm.
Tôi từng xây bot yield farming năm 2020, mất 300 USD vì chưa hiểu phí gas. Sau đó viết guide "Yield farming cho người mới" trên Medium. Kinh nghiệm đó dạy tôi rằng: lợi suất cao luôn đi kèm rủi ro kỹ thuật và rủi ro quy định. Nhưng rủi ro lớn nhất có lẽ đến từ việc chính phủ can thiệp khi thấy dòng tiền chảy ra khỏi hệ thống ngân hàng. Năm 2024, khi ETF Bitcoin được phê duyệt, tôi viết whitepaper 20 trang về quản trị phi tập trung cho quỹ ETF. Tôi nhận ra: sự chấp thuận của chính phủ có thể mở ra cánh cửa, nhưng cũng có thể đóng sập cánh cửa khác.
Góc nhìn phản trực giác: Nhiều người nghĩ rằng lời kêu gọi của America’s Credit Unions sẽ thất bại vì họ là những kẻ bảo thủ, lạc hậu. Nhưng thực tế, họ đang chơi đúng luật. Họ có cơ sở pháp lý vững chắc: nếu stablecoin trả lãi, nó có thể bị coi là chứng khoán theo bài kiểm tra Howey. Trong đó, yếu tố "kỳ vọng lợi nhuận từ nỗ lực của người khác" là điểm mấu chốt. Một smart contract tự động trả lãi cũng được coi là "nỗ lực của người khác". Vì vậy, lập luận của họ không hề yếu. Tuy nhiên, điều mà họ bỏ qua là: DeFi không chỉ là lợi suất, nó là khả năng tự quản lý tài sản. Nếu bạn cấm lợi suất, bạn chỉ đẩy người dùng vào các nền tảng không được quản lý, phi tập trung hơn, và rủi ro hơn. Giống như cấm rượu thời cấm – nó tạo ra chợ đen.
Hướng đi tương lai: Tôi tin rằng cuộc chiến này sẽ kết thúc bằng một thỏa hiệp. Các stablecoin thanh toán thuần túy (USDC, USDT) sẽ được phép hoạt động mà không bị coi là chứng khoán. Còn stablecoin sinh lời sẽ phải đăng ký với SEC như một quỹ thị trường tiền tệ hoặc trái phiếu kho bạc. Điều này sẽ làm tăng chi phí tuân thủ, nhưng không giết chết đổi mới. Những dự án có nền tảng doanh thu thực sự (như Aave, Maker) sẽ thích ứng. Những dự án chỉ dựa vào lạm phát token sẽ chết. Đó là sự chọn lọc tự nhiên.
Market bear, nhưng proposal vẫn sống. Tôi đã học được điều đó trong bear market 2022, khi tôi viết proposal cho MetaCartel và nhận 1 ETH grant. Lúc đó thị trường xuống, nhưng cộng đồng vẫn làm việc. Còn bây giờ, khi quy định siết chặt, cộng đồng cần đoàn kết hơn để bảo vệ những giá trị cốt lõi: quyền tự chủ tài chính, minh bạch và phi tập trung. Nếu chúng ta chỉ chạy theo lợi suất, chúng ta sẽ mất tất cả.
ICO là tin, còn DAO là tình. Stablecoin là công cụ, lợi suất là phần thưởng. Nhưng nếu phần thưởng bị cấm, công cụ có còn ý nghĩa? Câu trả lời nằm ở cách chúng ta xây dựng hệ thống: không chỉ dựa vào lợi nhuận, mà dựa vào sự bền vững và giá trị thực. Tôi hy vọng thế hệ tiếp theo sẽ nhìn lại cuộc chiến này và thấy rằng: đôi khi thua một trận để thắng cả cuộc chiến.