Bạn có nhớ năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, ai cũng nói về “tiền tệ tự do” — nhưng ít ai để ý rằng dòng thanh khoản ấy thực chất được nuôi dưỡng bởi chính sách tiền tệ nới lỏng của Fed. Hôm nay, một sự kiện tưởng chừng xa lạ với crypto lại vừa diễn ra: Bắc Kinh công bố kế hoạch “AI+ Action Plan” nửa cuối năm, với gói hỗ trợ đặc biệt dành cho doanh nghiệp trí tuệ nhúng.
Đọc qua, đó chỉ là chính sách AI thuần túy. Nhưng nếu nhìn dưới góc nhìn của một Macro Watcher — người đã dành 13 năm quan sát các dòng chảy thanh khoản toàn cầu — tôi thấy một vết nứt nhỏ, nơi blockchain có thể len lỏi vào. Bắc Kinh không chỉ đầu tư vào AI; họ đang âm thầm xây dựng hạ tầng tính toán và dữ liệu quy mô lớn. Và đó chính là mảnh đất màu mỡ cho các dự án phi tập trung, nếu biết cách tận dụng.
Trước hết, hãy cùng mổ xẻ chính sách. Kế hoạch nhấn mạnh bốn trụ cột: công nghiệp AI, y tế AI, du lịch văn hóa AI và an toàn thực phẩm AI. Điểm đáng chú ý nhất là cam kết “hỗ trợ năng lực tính toán và tập dữ liệu cho doanh nghiệp trí tuệ nhúng”. Trí tuệ nhúng (embodied intelligence) — như robot hình người, xe tự lái — đòi hỏi lượng tính toán khổng lồ cho huấn luyện mô hình thị giác-ngôn ngữ-hành động (VLA). Một bài toán về chi phí: theo ước tính của tôi, việc huấn luyện một mô hình trí tuệ nhúng có kích thước tương đương GPT-4 tốn khoảng 100 triệu USD tiền điện toán. Với ưu đãi này, chính phủ Bắc Kinh đang gián tiếp trợ cấp cho nhu cầu GPU, mở ra cơ hội cho các mạng tính toán phi tập trung như Akash, Render hay io.net.
Bối cảnh toàn cầu hiện tại càng củng cố luận điểm này. Từ đầu năm 2024, chúng ta đã chứng kiến sự dịch chuyển của dòng vốn tổ chức vào Bitcoin ETF, kéo theo sự quan tâm đến tài sản số như một kênh đầu tư vĩ mô. Thanh khoản đang quay trở lại, nhưng không phải dạng “tiền rẻ” như thời COVID — đó là dòng vốn thông minh, có chọn lọc. Và nơi nào có nhu cầu tính toán thực, nơi đó có cơ hội cho các giao thức cung cấp dịch vụ điện toán phi tập trung. Chính sách AI+ của Bắc Kinh chính là một tín hiệu vĩ mô: cầu GPU sẽ tăng vọt trong 12-18 tháng tới. Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ là câu hỏi “Liệu các mạng phi tập trung có thể đáp ứng được quy mô và độ tin cậy mà doanh nghiệp Trung Quốc yêu cầu?” — một câu hỏi không dễ trả lời.
Hãy đi sâu hơn vào góc độ kỹ thuật. Chính sách không chỉ đề cập đến tính toán, mà còn nhấn mạnh “xây dựng cơ sở dữ liệu” cho trí tuệ nhúng. Tập dữ liệu tương tác vật lý — ví dụ: dữ liệu từ cảm biến lực, video chuyển động — là loại dữ liệu đắt đỏ nhất vì khó tổng hợp và thu thập. Tại Bắc Kinh, họ đang tính đến việc tạo ra các trung tâm dữ liệu chia sẻ, kết nối bệnh viện, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Điều này gợi nhớ đến các Data DAO, nơi dữ liệu được token hóa và giao dịch một cách minh bạch. Dự án như Ocean Protocol hay Streamr có thể cung cấp hạ tầng cho các thị trường dữ liệu như vậy. Nhưng rào cản lớn nhất không phải kỹ thuật, mà là chính trị: Trung Quốc có thể cho phép dữ liệu nhạy cảm lưu thông trên blockchain public không? Từ kinh nghiệm 7 năm theo dõi quy định, tôi dám nói rằng câu trả lời là không — ít nhất là trong ngắn hạn. Chính phủ sẽ ưu tiên các giải pháp consortium blockchain (blockchain liên minh) do nhà nước kiểm soát, như Changan Chain hay Zhongyi Chain. Đây chính là Contrarian Angle tôi muốn nhấn mạnh: cơ hội cho các blockchain công khai không nằm ở thị trường nội địa Trung Quốc, mà ở chuỗi cung ứng toàn cầu phục vụ cho nhu cầu AI của Bắc Kinh.
Hãy nhìn vào bức tranh lớn hơn. Kế hoạch AI+ không chỉ có Bắc Kinh; Thượng Hải, Thâm Quyến, Hàng Châu đều có những chính sách tương tự. Tổng nhu cầu GPU từ các chính sách này có thể lên tới 500.000 card A100 tương đương trong vòng 3 năm. Trong khi đó, nguồn cung GPU trên thị trường truyền thống đang bị hạn chế bởi lệnh cấm xuất khẩu chip cao cấp từ Mỹ. Đây là cơ hội vàng cho các mạng GPU phi tập trung — những mạng có thể huy động GPU từ các máy tính cá nhân và trung tâm dữ liệu nhỏ trên toàn cầu. Tuy nhiên, tôi nhận thấy một nghịch lý: Bắc Kinh muốn xây dựng hạ tầng chủ quyền, độc lập, nhưng lại phải dựa vào các mạng phân tán có node đặt ở nước ngoài? Điều này tạo ra một cuộc đấu tranh giữa hiệu quả kinh tế và an ninh quốc gia. Từ góc nhìn của một người từng mất 2 ETH vì Terra Luna, tôi biết rằng những mâu thuẫn này thường bị bỏ qua cho đến khi khủng hoảng xảy ra.
Điều tôi tin là đúng, dù ít ai nói: các dự án cung cấp GPU phi tập trung có thể hưởng lợi từ chính sách AI+ của Trung Quốc, nhưng chỉ khi chúng vận hành trong “vùng xám” — không vi phạm lệnh trừng phạt, không phục vụ trực tiếp cho các thực thể bị trừng phạt, và có cơ chế KYC/AML linh hoạt. Akash và Render đều có tiềm năng, nhưng tôi khuyên các nhà đầu tư nên theo dõi chặt chẽ các giao thức cho thuê GPU riêng tư như Spheron hoặc Golem — những dự án ít được chú ý nhưng có thể đáp ứng nhu cầu đặc thù của các viện nghiên cứu Trung Quốc. Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain: tổng giá trị stake trên Akash đã tăng 200% trong năm nay, nhưng phần lớn đến từ các nhà đầu tư phương Tây. Khi dòng tiền Trung Quốc thực sự đổ vào, con số này có thể tăng gấp đôi.
Kết lại, tôi muốn đặt một câu hỏi mở: DeFi Summer đã qua, nhưng câu hỏi “Liệu AI Summer có trở thành mùa hè cho blockchain hạ tầng?” vẫn chưa có lời đáp. Nhưng nếu bạn nhìn vào lịch sử, những dòng chảy thanh khoản từ các chính sách vĩ mô luôn tìm đến nơi có lợi nhuận biên cao nhất. Trí tuệ nhúng và tính toán GPU là nơi đó. Và blockchain, với vai trò là lớp điều phối tài nguyên phi tập trung, có thể trở thành công cụ không thể thiếu. Chúng ta đang ở giai đoạn đầu của một chu kỳ mới — nơi các nhà đầu tư thông minh sẽ không hỏi “crypto có liên quan gì đến AI không?”, mà sẽ hỏi “tôi nên đặt cược vào giao thức nào để hưởng lợi từ sự bùng nổ GPU?”.