Tuần trước, tôi đọc một báo cáo phân tích chuyên sâu về lĩnh vực game/giải trí/metaverse. Điều đầu tiên đập vào mắt tôi là nhãn dán: “Bài viết về bóng đá – HLV Hansi Flick khen ngợi Rodri là số 6 xuất sắc nhất thế giới”. Một bài báo thể thao thuần túy, không hề có blockchain, không có token, không có metaverse. Thế nhưng nó vẫn được gắn mác “game/giải trí/metaverse” trong một báo cáo phân tích ngành. Đây chính là cái hook mà tôi muốn nói với các bạn hôm nay.
Khi tôi còn làm việc tại một tổ chức giáo dục phi lợi nhuận ở Thượng Hải vào năm 2017, tôi đã chứng kiến hàng trăm dự án gọi mình là “blockchain game” nhưng thực chất chỉ là một website bán vé số hoặc một câu chuyện thể thao được bọc lại bằng token ERC-20. Điều đó khiến tôi luôn đặt câu hỏi: ranh giới giữa “thể thao” và “blockchain” thực sự nằm ở đâu? Và tại sao ngành công nghiệp này lại dễ dàng gán nhãn sai lệch đến vậy?
Bối cảnh hiện tại đang rất nóng. Thị trường tăng, các dự án mới mọc lên như nấm, mỗi ngày có hàng chục thông báo “hợp tác chiến lược” với các câu lạc bộ bóng đá, các giải đấu thể thao. Nhưng ẩn sau những bản hợp đồng PR là gì? Có bao nhiêu dự án thực sự xây dựng sản phẩm có thể kiểm chứng trên chain? Hay chỉ là những câu chuyện bóng đá được khoác áo NFT để hút thanh khoản? Từ kinh nghiệm 20 năm quan sát ngành, tôi tin rằng phần lớn các dự án “thể thao + blockchain” hiện nay đang rơi vào chính cái bẫy nhãn dán mà báo cáo kia đã vạch ra.
Hãy nhìn vào phân tích của báo cáo đó. Họ đã cố gắng điền vào các mục như “thiết kế gameplay”, “cơ chế lưu giữ người dùng”, “hệ thống xã hội”… nhưng tất cả đều là “không áp dụng được”. Bởi vì đối tượng phân tích không phải là một game, cũng không phải một nền tảng metaverse. Đó là một bài báo thể thao. Vậy tại sao nó lại xuất hiện trong một báo cáo về game/blockchain? Câu trả lời rất đơn giản: vì người ta muốn kéo thể thao vào không gian crypto để tạo sự chú ý. Nhưng điều này tạo ra một lớp sương mù nguy hiểm: nhà đầu tư và người dùng bị đánh lừa bởi những cái mác hào nhoáng, trong khi bản chất kỹ thuật lại không hề tồn tại.
Tôi nhớ lại năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, tôi là một trong những người viết hướng dẫn yield farming cho giao thức Compound. Lúc đó, tôi thấy rất nhiều dự án thể thao gọi vốn hàng triệu USD chỉ với một ý tưởng “fan token”. Nhưng khi kiểm tra smart contract, tôi phát hiện nhiều dự án không có cơ chế governance thực sự, token chỉ là công cụ đầu cơ. Điều đó cũng giống như việc một bài báo về bóng đá được gắn mác “game” – nó không tạo ra giá trị cho người dùng, chỉ tạo ra tiếng ồn.
Điểm mấu chốt mà báo cáo này bỏ qua là gì? Nếu họ thực sự muốn phân tích lĩnh vực thể thao trong blockchain, họ cần phải nhìn vào những ứng dụng thực tế: vé xem phim được mã hóa dưới dạng NFT, quyền biểu quyết của cổ động viên, hệ thống phần thưởng dựa trên kết quả trận đấu. Nhưng thay vào đó, họ lại phân tích một bài báo thể thao thuần túy và kết luận rằng “không có sản phẩm nào”. Đây chính là sự thất bại của khung phân tích, không phải của ngành.
Góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đưa ra là: chính việc gán nhãn sai lệch lại là một tín hiệu thị trường rất quan trọng. Khi một báo cáo phân tích chuyên nghiệp vẫn mắc phải lỗi cơ bản như vậy, nó cho thấy ngành của chúng ta đang ở trong tình trạng quá nhiệt. Các nhà phân tích bị áp lực phải tìm ra “câu chuyện” mới để kể, dù nó không có thật. Còn các dự án thì tranh thủ gắn mác metaverse để huy động vốn. Đây là dấu hiệu của một thị trường tăng trưởng nóng, nơi mà sự cẩu thả trong phân tích có thể dẫn đến những hậu quả lớn cho nhà đầu tư.
Kinh nghiệm của tôi trong giai đoạn 2022 bear market cho thấy: những dự án thực sự có giá trị là những dự án không cần gắn mác vào mọi thứ. Họ tập trung vào sản phẩm, vào code, vào cộng đồng. Khi tôi tổ chức các buổi AMA miễn phí để giúp nhà đầu tư mới hiểu về chu kỳ thị trường, tôi luôn nhấn mạnh: “Đừng tin vào nhãn dán, hãy tin vào code.” Nếu một dự án gọi mình là “game blockchain” nhưng không có bất kỳ smart contract nào có thể kiểm tra, thì đó là một cái bẫy.
Kết luận của tôi? Ngành công nghiệp blockchain cần một cuộc “tẩy rửa” về mặt nhãn dán. Các nhà phân tích cần phải nghiêm túc hơn, các dự án cần phải minh bạch hơn. Và chúng ta, những người làm trong ngành, cần phải giáo dục cộng đồng để họ không bị mắc bẫy bởi những câu chuyện thể thao được khoác áo blockchain. Hãy nhìn vào báo cáo kia như một bài học: nếu bạn không thể phân biệt được một bài báo bóng đá với một game blockchain, thì bạn chưa sẵn sàng đầu tư vào lĩnh vực này.
Takeaway của tôi là một câu hỏi: Liệu chúng ta có sẵn sàng từ bỏ những nhãn dán hào nhoáng để tập trung vào công nghệ thực sự không? Hay chúng ta sẽ tiếp tục để những câu chuyện bóng đá làm loãng thị trường? Câu trả lời nằm trong tay mỗi người chúng ta.