Tôi nhớ cái ngày tôi ngồi trong quán cà phê ở Zurich, nhìn màn hình terminal hiển thị block 840.000 — block thứ tư sau halving. Một người bạn hỏi: "Mày có bao giờ nghĩ, 120 năm nữa, khi không còn Bitcoin mới được sinh ra, chuyện gì sẽ xảy ra?". Câu hỏi đó treo lơ lửng như một hố đen vũ trụ. Rất ít người trong ngành dám đào sâu, bởi nó đụng đến nền tảng triết học của toàn bộ thí nghiệm này: Nếu phần thưởng biến mất, liệu sự tin tưởng có còn?
— Gốc: Bộ sưu tập Genesis of Trust, bộ NFT tôi từng xây dựng với nghệ sĩ Ấn Độ, kể lại toàn bộ hành trình từ block 0 đến block cuối cùng. Mỗi pixel là một câu chuyện về sự kiên nhẫn.
Hãy nhìn vào cơ chế. Bitcoin có nguồn cung cứng 21 triệu coin. Cho đến nay (2025), khoảng 93% đã được khai thác. Cứ mỗi 210.000 block (khoảng 4 năm), phần thưởng block giảm một nửa. Lộ trình này kết thúc vào năm 2140, khi phần thưởng block chạm mức 0 satoshi. Sau đó, người khai thác chỉ còn một nguồn thu duy nhất: phí giao dịch do người dùng tự nguyện trả. Đây không phải là một nâng cấp giao thức, mà là một sự chuyển đổi kinh tế mang tính triệt để.
Cốt lõi của vấn đề là bài toán "ngân sách an ninh". Hiện tại, phí giao dịch chỉ chiếm khoảng 1-5% tổng thu nhập của thợ mỏ, phần còn lại đến từ phần thưởng khối. Khi phần thưởng biến mất, liệu phí giao dịch có đủ lớn để duy trì hashrate? Nếu không, mạng sẽ mất đi lớp bảo vệ chống tấn công 51%, và toàn bộ niềm tin vào Bitcoin — thứ tài sản kỹ thuật số phi tập trung nhất — có thể sụp đổ.
Tôi từng chứng kiến một DAO nhỏ thất bại vì thiết kế khuyến khích sai lầm: các thành viên ngừng tham gia khi token phần thưởng hết. Bitcoin cũng vậy, nhưng ở quy mô vũ trụ. Sự khác biệt duy nhất là thời gian: 120 năm là đủ dài để con người quên đi hoặc tìm ra giải pháp.
Nhưng có một góc nhìn phản trực giác: có lẽ vấn đề bị thổi phồng. Thứ nhất, nếu Bitcoin trở thành tài sản dự trữ toàn cầu, giá trị mỗi giao dịch sẽ rất lớn, người dùng sẵn sàng trả phí cao. Thứ hai, Lightning Network và các lớp thứ hai sẽ chuyển phần lớn giao dịch nhỏ ra khỏi chuỗi chính, chỉ để lại các giao dịch thanh toán lớn — những giao dịch này tự nhiên có phí cao. Thứ ba, chi phí khai thác có thể giảm mạnh nhờ công nghệ ASIC hiệu quả hơn và năng lượng rẻ hơn, giúp thợ mỏ chấp nhận tỷ suất lợi nhuận thấp hơn mà vẫn duy trì hashrate.
— Gốc: Bộ sưu tập các block cuối cùng sẽ được ghi nhớ như một bản giao hưởng về sự thích nghi, không phải sự sụp đổ.
Thực tế, Bitcoin có thể sẽ trải qua một quá trình chuyển đổi chậm và tự nhiên. Các thợ mỏ không biến mất sau một đêm; họ sẽ dần dần điều chỉnh chi phí, và nếu cần, cộng đồng có thể nâng cấp giao thức để tăng giới hạn block hoặc thay đổi cấu trúc phí thông qua soft fork. Lịch sử của Bitcoin đã chứng minh khả năng thích nghi: từ SegWit đến Taproot, mọi thay đổi đều có sự đồng thuận và hướng đến bền vững.
Vậy điều gì thực sự cần lo lắng? Không phải năm 2140, mà là những halving trước đó. Khi phần thưởng giảm dần, nếu phí giao dịch không tăng kịp, áp lực lên hashrate sẽ lộ rõ từ thập kỷ 2030-2040. Đó là lúc chúng ta cần hành động.
— Gốc: Bộ sưu tập những quyết định hôm nay sẽ quyết định chân dung của mạng lưới trong tương lai.
Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi gửi đến bạn: Nếu Bitcoin sống sót qua năm 2140 mà không cần phần thưởng khối, đó có phải là bằng chứng cuối cùng cho thấy một hệ thống phi tập trung có thể tự duy trì bằng chính giá trị mà nó tạo ra? Hay chúng ta đang xây một ngôi nhà trên cát? Thời gian sẽ trả lời, nhưng 120 năm là đủ để chúng ta xây nền móng vững chắc.
