2100 BTC. Con số ấy không chỉ là một khoản đầu tư; nó là một tuyên ngôn về cách mà những kẻ lý tưởng hóa Bitcoin đang dần trở thành những nhà quản lý tài chính truyền thống. Tôi nhìn vào bản trình bày của Metaplanet, và tự hỏi: liệu đây là bước tiến của một đế chế, hay là hồi chuông báo hiệu sự kết thúc của một giấc mơ?
Tôi nhớ lại năm 2017, khi tôi 32 tuổi, còn là một quản lý đầu tư tại một quỹ token nhỏ ở Bắc Kinh. Tôi đã đặt trọn niềm tin vào một ICO mang tên DataMine, chỉ vì một cuộc gọi Telegram đầy cảm hứng. 50 ETH – tương đương 150.000 USD thời điểm đó – đã biến mất sau ba tháng. Bài học về sự tin tưởng mù quáng vẫn còn nguyên vẹn. Và giờ đây, khi đọc về Superplanet, tôi lại thấy một dạng niềm tin khác: niềm tin vào sự thể chế hóa, vào những con số trên bảng cân đối kế toán, vào những lời hứa về “tăng trưởng BTC trên mỗi cổ phiếu”.
Context: Câu chuyện của Metaplanet
Metaplanet, công ty niêm yết tại Nhật Bản, hiện nắm giữ 43.000 BTC, đứng thứ ba trong số các công ty đại chúng nắm giữ Bitcoin lớn nhất, chỉ sau Twenty One Capital (43.514 BTC) và Strategy (840.447 BTC). Họ đã áp dụng chiến lược kho bạc Bitcoin từ năm ngoái, liên tục mua vào, tạm dừng khi thị trường giảm năm 2026, rồi lại tiếp tục từ đầu tháng 7. Nhưng điều thú vị không phải là số lượng họ nắm giữ, mà là cách họ muốn mở rộng sang thị trường Mỹ.
Thương vụ mới nhất: Metaplanet mua lại Super League Enterprise, một công ty niêm yết trên Nasdaq, với 2.100 BTC và 2,5 triệu USD tiền mặt. Sau đó, họ đổi tên thành Superplanet, mã chứng khoán SUPA. Mục tiêu? Tạo ra một nền tảng kho bạc Bitcoin tại Mỹ, nơi họ có thể huy động vốn bằng USD, trong khi công ty mẹ tại Nhật vẫn tiếp tục gọi vốn bằng Yên. Cấu trúc được mô tả là “hai tổ chức phát hành niêm yết, hai loại tiền tệ, tại hai trong số những thị trường vốn lớn nhất thế giới”.
Nhưng đằng sau những lời hoa mỹ ấy là gì? Tôi lục lại những ghi chép cũ, những bài học từ DeFi Summer năm 2020, khi tôi đầu tư vào Uniswap chỉ với 20 ETH. Lúc đó, tôi tin vào một cơ chế hoàn toàn mới: không cần tin tưởng (trustless). Nhưng Superplanet lại là một câu chuyện hoàn toàn khác – nó xây dựng trên sự tin tưởng vào một công ty, vào một ban lãnh đạo, vào một thị trường chứng khoán.
Core: Cơ chế của sự tập trung hóa tinh vi
Hãy nhìn vào chi tiết kỹ thuật. Metaplanet sẽ kiểm soát khoảng 95,7% cổ phần phổ thông và quyền biểu quyết của Superplanet sau giao dịch. Điều này có nghĩa là Superplanet, dù niêm yết tại Mỹ, thực chất chỉ là một cánh tay nối dài của Metaplanet. Mọi Bitcoin mà Superplanet tích lũy sẽ được hợp nhất vào tổng thể của Metaplanet. Đây không phải là một mô hình phi tập trung; nó là một cấu trúc tập trung quyền lực vào một thực thể duy nhất.
Phần quan trọng nhất: Superplanet sẽ phát hành cổ phiếu ưu đãi vĩnh viễn (perpetual preferred shares) bằng USD để huy động thêm vốn. Trong ví dụ mà Metaplanet đưa ra, nếu Superplanet huy động được số vốn ưu đãi tương đương với giá trị 2.100 BTC ban đầu, họ sẽ dùng toàn bộ số tiền đó để mua thêm Bitcoin. Kết quả: kho bạc tăng từ 2.100 BTC lên 4.200 BTC, và lượng Bitcoin quy đổi trên mỗi cổ phiếu Metaplanet (fully diluted) tăng khoảng 4,7% mà không cần phát hành thêm cổ phiếu phổ thông. Nghe có vẻ thông minh, nhưng thực chất là một dạng đòn bẩy tài chính.
Tôi nhớ lại năm 2021, khi tôi đầu tư vào NFT Art Blocks với niềm tin rằng nó sẽ “dân chủ hóa nghệ thuật”. Kết quả là 70% giá trị biến mất chỉ sau ba tháng. Sự lý tưởng hóa đã khiến tôi mù quáng trước những dấu hiệu đầu cơ. Và ở đây, tôi thấy một sự lý tưởng hóa khác: niềm tin rằng việc phát hành cổ phiếu ưu đãi để mua Bitcoin là một chiến lược bền vững. Nhưng thực tế, nó tạo ra một lớp ưu tiên mới – những người nắm giữ cổ phiếu ưu đãi sẽ được ưu tiên hơn cổ đông phổ thông, và nếu thị trường đảo chiều, gánh nặng sẽ đè lên ai?
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác
Điều mà hầu hết mọi người bỏ qua là sự mâu thuẫn nội tại. Metaplanet muốn nhân rộng mô hình kho bạc Bitcoin từ châu Á sang Mỹ, nhưng chính việc niêm yết tại Mỹ lại đặt họ vào vòng kiểm soát của SEC. Lệnh trừng phạt Tornado Cash năm ngoái đã tạo ra tiền lệ: viết code có thể bị coi là tội phạm. Giờ đây, việc nắm giữ Bitcoin thông qua một công ty niêm yết cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro pháp lý từ các cơ quan quản lý. Tôi đã từng từ chối viết bài khen ngợi Bitcoin ETF vì cho rằng nó phá vỡ tinh thần tự chủ. Superplanet còn tệ hơn: nó là một cấu trúc tài chính được thiết kế để tối ưu hóa việc tích lũy Bitcoin, nhưng lại hoàn toàn phụ thuộc vào hệ thống tài chính truyền thống.
Hãy nhìn vào con số 95,7% quyền kiểm soát. Điều đó có nghĩa là Superplanet không thực sự là một thực thể độc lập; nó là một công cụ để Metaplanet tiếp cận thị trường vốn Mỹ. Và chiến lược phát hành cổ phiếu ưu đãi vĩnh viễn? Đó là một dạng nợ không kỳ hạn, giống như trái phiếu vĩnh viễn, nhưng được ngụy trang dưới dạng vốn chủ sở hữu. Nếu Bitcoin giảm giá, những cổ phiếu ưu đãi này sẽ trở thành gánh nặng, và Metaplanet có thể phải pha loãng cổ phiếu phổ thông để bù đắp. Nhưng họ đã hứa hẹn điều ngược lại.
Tôi tự hỏi: liệu có phải chúng ta đang chứng kiến sự ra đời của một hệ thống tài chính mới, nơi Bitcoin trở thành tài sản thế chấp cho các công cụ phái sinh phức tạp? Hay là sự lặp lại của những gì đã xảy ra với các ngân hàng đầu tư trong cuộc khủng hoảng 2008? Niềm tin chỉ thực sự tồn tại khi ta dám mất nó. Và ở đây, niềm tin vào Superplanet không phải là niềm tin vào giao thức Bitcoin, mà là niềm tin vào khả năng của ban lãnh đạo Metaplanet trong việc điều hướng thị trường Mỹ.
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo
Khi thỏa thuận này được hoàn tất vào quý IV năm 2026, nếu được cổ đông và Nasdaq chấp thuận, chúng ta sẽ có một thực thể mới – Superplanet – nắm giữ hàng ngàn Bitcoin, nhưng bị kiểm soát bởi một công ty Nhật Bản. Điều đó có thực sự khác gì so với việc các ngân hàng trung ương nắm giữ vàng? Tôi không chắc. Nhưng tôi biết rằng, mỗi khi một cấu trúc tài chính mới ra đời, nó luôn mang theo những hứa hẹn về sự tự do, nhưng lại âm thầm đặt ra những ràng buộc mới. Superplanet có thể là bước tiến lớn cho Metaplanet, nhưng với tôi, nó là một lời nhắc nhở rằng: con đường đến với phi tập trung đôi khi lại được lát bằng những viên gạch của sự tập trung hóa tinh vi nhất.
Khi những kẻ nắm giữ nhiều Bitcoin nhất trở thành những ngân hàng đầu tư, liệu Bitcoin có còn là tiền tệ của nhân dân, hay đã trở thành một cổ phiếu ưu đãi vĩnh viễn cho giới thượng lưu?
