Đầu tháng 7/2024, Circle – tổ chức phát hành USDC – ghi nhận Heath Tarbert, Chủ tịch kiêm CEO cũ, bán ra hơn 360.000 cổ phiếu CRCL, trị giá khoảng 30 triệu USD. Cổ phiếu CRCL đã giảm 76% so với mức đỉnh sau IPO. Điều đáng nói: đây không phải giao dịch đơn lẻ. Trong 13 tháng qua, Tarbert đã bán cổ phiếu trong 7 tháng liên tiếp. Cùng lúc, Mizuho hạ xếp hạng CRCL xuống “Underperform”, cắt giảm mục tiêu giá 21%. Lý do được đưa ra: sự trỗi dậy của Open USD – một stablecoin mới được hỗ trợ bởi hơn 140 công ty, bao gồm Visa và Mastercard.
Context: Vị thế của Circle trong hệ sinh thái stablecoin
Circle là tổ chức phát hành USDC – stablecoin lớn thứ hai thị trường, với vốn hóa khoảng 32 tỷ USD (thời điểm viết bài). USDC được xem là “stablecoin tuân thủ” nhất, với dự trữ pháp định được kiểm toán hàng tháng, hoạt động dưới sự giám sát của Cục Dịch vụ Tài chính New York (NYDFS). Khác với Tether (USDT) – chiếm hơn 70% thị phần – USDC tập trung vào các ứng dụng DeFi và thanh toán tổ chức.
Vào tháng 6/2024, Open USD ra mắt với lời hứa: thanh toán nhanh hơn, phí thấp hơn, được tích hợp sâu vào mạng lưới Visa và Mastercard. Điều này đe dọa trực tiếp đến lợi thế cạnh tranh của Circle trong mảng thanh toán – lĩnh vực mà Circle từng tuyên bố là “tương lai của tiền tệ internet”. Để ứng phó, Circle công bố kế hoạch xây dựng Arc blockchain – một blockchain lớp 1 (hoặc 2) riêng, nhằm tạo ra “nền tảng internet toàn diện” cho các ứng dụng tài chính.
Core: Phân tích kỹ thuật và chiến lược
1. Tín hiệu từ giao dịch nội gián
Dựa trên hồ sơ SEC, 8/10 giao dịch của Tarbert được thực hiện theo kế hoạch Rule 10b5-1 – tức là đã được lên lịch từ trước và thực thi tự động. Về mặt pháp lý, đây không phải hành vi sai trái. Tuy nhiên, với tư cách một nhà phân tích đã theo dõi các công ty blockchain suốt 7 năm qua, tôi thấy có ba điểm cần lưu ý:
- Tần suất bán: 7/13 tháng là con số cao. Ngay cả với kế hoạch 10b5-1, việc bán thường xuyên như vậy thường phản ánh nhu cầu thanh khoản cá nhân hoặc sự thiếu tự tin vào triển vọng ngắn hạn. Tôi đã từng kiểm tra các giao dịch nội gián của CEO các dự án DeFi năm 2021 trước khi thị trường sụp đổ; mô hình “bán định kỳ trong khi kêu gọi nắm giữ” thường xuất hiện trước các đợt điều chỉnh mạnh.
- Thời điểm: Cổ phiếu giảm 76% – việc bán ở mức thấp như vậy cho thấy Tarbert chấp nhận lỗ hoặc cần tiền gấp. Nếu ông tin vào “trò chơi dài hạn” như tuyên bố, ông nên mua vào thay vì bán ra. Hành vi này mâu thuẫn với thông điệp “hãy kiên nhẫn” mà ông đưa ra trong cuộc phỏng vấn.
- So sánh với các CEO khác: Jack Dorsey từng bán cổ phiếu Twitter nhưng luôn giải thích rõ ràng. Ở đây, Circle không có giải trình chi tiết về lý do cá nhân. Sự im lặng tạo ra khoảng trống thông tin, khiến thị trường suy diễn tiêu cực.
2. Open USD: Mối đe dọa thực sự hay chỉ là cơn gió thoảng?
Open USD ra mắt với sự hậu thuẫn của Visa, Mastercard, và hơn 140 công ty thanh toán. Về mặt kỹ thuật, Open USD được thiết kế để tương thích với các hệ thống thanh toán hiện có – giống như USDC – nhưng có một lợi thế: chi phí giao dịch thấp hơn nhờ không phải trả phí gas cho Ethereum, vì Open USD sử dụng blockchain riêng. (Thông tin này dựa trên whitepaper sơ bộ, tôi sẽ kiểm chứng khi có mã nguồn.)
Tuy nhiên, tôi không vội kết luận. Kinh nghiệm từ vụ Terra (UST) năm 2022 cho thấy: stablecoin thuật toán hoặc stablecoin có backing yếu có thể sụp đổ nhanh chóng. Open USD tuyên bố được hỗ trợ 1:1 bằng USD, nhưng họ chưa công bố báo cáo kiểm toán độc lập. Circle đã có nhiều năm xây dựng lòng tin qua các báo cáo của Grant Thornton. Open USD chưa có điều đó.
Mặt khác, sự tham gia của Visa và Mastercard là một tín hiệu mạnh. Nếu các mạng lưới này tích hợp Open USD làm phương thức thanh toán mặc định, USDC sẽ mất đi lợi thế “được chấp nhận rộng rãi”. Điều này tương tự như khi PayPal ra mắt PYUSD – dù PYUSD chưa thành công lớn, nhưng nó đã cho thấy các ông lớn công nghệ tài chính sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp.
3. Arc blockchain: Nước cờ kỹ thuật hay tuyệt vọng?
Circle thông báo đang xây dựng Arc blockchain – một platform “full-stack” cho internet tài chính. Từ góc độ kiến trúc, đây là bước đi táo bạo. Hiện tại, USDC chạy trên Ethereum, Solana, Avalanche và nhiều blockchain khác. Việc có blockchain riêng cho phép Circle:
- Tối ưu hóa phí giao dịch: Không phải trả gas cho Ethereum, giảm chi phí vận hành.
- Thu phí giao dịch: Giống như Ethereum thu phí từ người dùng, Circle có thể hưởng lợi từ mọi giao dịch trên Arc.
- Kiểm soát hoàn toàn: Không phụ thuộc vào lịch nâng cấp của Ethereum hay các blockchain khác.
Tuy nhiên, xây dựng một blockchain từ đầu là việc cực kỳ khó. Tôi từng audit mã nguồn của nhiều layer-1 (Solana, Sui, Aptos) và biết rằng: bảo mật, đồng thuận, khả năng mở rộng là những vấn đề nan giải. Circle chưa có đội ngũ phát triển blockchain – họ là công ty tài chính, không phải công ty công nghệ. Điều này giống như Circle muốn chạy marathon mà chưa có giày. Họ có thể thuê đội ngũ, nhưng việc xây dựng một blockchain an toàn và phi tập trung thường mất nhiều năm. Trong khi đó, Open USD đã có sẵn hạ tầng thanh toán từ Visa/Mastercard.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác
Nhiều người cho rằng đây là dấu hiệu kết thúc của Circle. Tôi không đồng ý hoàn toàn. Dưới đây là lý do tại sao tôi vẫn cho Circle cơ hội:
1. USDC vẫn là stablecoin thống trị trong DeFi Tính đến tháng 7/2024, USDC chiếm khoảng 25% tổng stablecoin trong DeFi, với hơn 12 tỷ USD thanh khoản trên các pool chính (Uniswap, Aave, Curve). Open USD chưa có chỗ đứng. Các giao thức DeFi cần thời gian để thêm hỗ trợ cho stablecoin mới, và việc này đòi hỏi vote của DAO, audit bảo mật – mất ít nhất 3-6 tháng. Trong thời gian đó, Circle có thể củng cố vị thế.
2. “Bán cổ phiếu” không phải lúc nào cũng có nghĩa là “sắp chết” Tarbert có thể bán để đa dạng hóa tài sản, hoặc thanh toán thuế, hoặc mua nhà. Tôi từng thấy CEO của một dự án top 10 bán 1 triệu token chỉ một tuần trước khi dự án pump gấp 3 lần. Hành vi nội gián chỉ là một tín hiệu, không phải kết luận. Cần kết hợp với các yếu tố khác.
3. Arc blockchain có thể là “cứu cánh” nếu Circle thực hiện đúng Nếu Circle xây dựng Arc dựa trên Cosmos SDK hoặc như một rollup trên Ethereum, họ có thể tận dụng công nghệ có sẵn, giảm rủi ro. Họ cũng có thể hợp tác với các đội ngũ giàu kinh nghiệm như Polygon hay zkSync. Nếu Arc ra mắt trong 12 tháng tới, nó có thể trở thành một điểm đến thanh khoản mới, giữ chân người dùng USDC.
4. Open USD có điểm yếu: tính tập trung Open USD được kiểm soát bởi một consortium – điều này có nghĩa là quyền kiểm soát tập trung. Nếu consortium có mâu thuẫn, stablecoin có thể gặp rủi ro. USDC dù tập trung nhưng đã có uy tín nhiều năm. Người dùng thường chọn sự an toàn đã được kiểm chứng.
Takeaway: Giám sát những tín hiệu quan trọng
Trong 3-6 tháng tới, tôi sẽ theo dõi: - Open USD có vượt mốc 1 tỷ USD vốn hóa không? Nếu có, đó là dấu hiệu nguy hiểm cho Circle. - Tarbert có tiếp tục bán cổ phiếu không? Nếu ngừng bán, đó có thể là tín hiệu tích cực. - Arc blockchain có công bố testnet không? Nếu không có tiến triển gì trong 6 tháng, chiến lược này thất bại.
Câu hỏi đặt ra: Liệu Circle có thể xoay chuyển tình thế trước khi Open USD chiếm lĩnh thị trường thanh toán? Hay đây chỉ là màn khởi đầu cho sự suy tàn của một “ông lớn” stablecoin? Tôi sẽ tiếp tục đào sâu mã nguồn và dữ liệu on-chain để có câu trả lời chính xác.