LỖ HỔNG TRONG THỎA THUẬN HẠT NHÂN MỸ - SAUDI: CÁNH CỬA MỞ CHO VŨ KHÍ HẠT NHÂN?

Một giao dịch trị giá hàng chục tỷ USD. Một lời hứa về năng lượng sạch cho 30 năm. Và một cánh cửa ngầm dẫn đến kho vũ khí hạt nhân. Tuần trước, Tổng thống Mỹ phê duyệt thỏa thuận hạt nhân dân sự kỷ lục với Saudi Arabia. Bề ngoài, đó là bản hợp đồng trị giá hàng chục tỷ USD để xây dựng các lò phản ứng AP1000 của Westinghouse. Nhưng hãy nhìn vào phần chữ nhỏ: thỏa thuận này “mở đường cho việc làm giàu uranium tại Saudi Arabia”. Đây không phải là một thỏa thuận năng lượng. Đây là một canh bạc địa chính trị với phần thưởng là sự kiểm soát Trung Đông, và cái giá phải trả có thể là sự sụp đổ của chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu. Tại sao lại là bây giờ? Saudi Arabia đã theo đuổi năng lượng hạt nhân trong nhiều năm. Nhưng Washington luôn giữ một đường lối cứng rắn: không làm giàu uranium, không tái chế plutonium. Đó là những ranh giới đỏ trong học thuyết không phổ biến vũ khí hạt nhân của Mỹ. Cho đến bây giờ. Sự thay đổi này không phải là một sự kiện riêng lẻ. Nó là một phần trong nỗ lực tái cấu trúc an ninh khu vực. Với việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan và tập trung vào Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Riyadh đang tìm kiếm một tấm bảo hiểm chiến lược. Họ muốn một “bảo hiểm nhân thọ” trước một Iran có khả năng hạt nhân tiềm tàng. Và họ đã tìm thấy nó: một thỏa thuận cho phép họ có được công nghệ nhạy cảm nhất dưới chiêu bài dân sự. Phân tích kỹ thuật cho thấy đây là một “mô hình phổ biến có kiểm soát”. Mỹ sẽ xây dựng các cơ sở hạt nhân theo “mô hình hộp đen”, nơi họ kiểm soát toàn bộ chu trình vận hành. Các kỹ thuật viên Saudi Arabia chỉ được phép tiếp cận có giới hạn. Và thỏa thuận cấm Saudi Arabia hợp tác với bất kỳ quốc gia nào khác trong vòng 10 năm. Nghe có vẻ an toàn? Tôi đã kiểm toán các hợp đồng thông minh trong nhiều năm. Tôi biết rằng không có “hộp đen” nào là hoàn hảo. Một khi công nghệ được chuyển giao, kiến thức sẽ bắt đầu rò rỉ. Một khi các kỹ thuật viên Saudi Arabia bắt đầu học cách vận hành máy ly tâm, họ sẽ hiểu cách chế tạo chúng. Và một khi họ có kiến thức, không có thỏa thuận ràng buộc nào có thể ngăn họ hành động khi họ muốn. Đây là một “đường cong học tập” không thể đảo ngược. Phần thú vị nhất là góc nhìn phản trực giác: điều mà hầu hết các nhà phân tích bỏ lỡ là thỏa thuận này không phải là một sự nhượng bộ. Nó là một sự đầu tư chiến lược. Bằng cách cho phép Saudi Arabia tiến gần đến ngưỡng cửa hạt nhân, Mỹ đang tạo ra một công cụ gây áp lực mới. Họ có thể nói với Iran: “Hãy nhìn xem, nếu các người không hợp tác, chúng tôi có thể để cho Saudi Arabia trở thành một cường quốc hạt nhân.” Đây là một con bài mặc cả cực kỳ nguy hiểm, nhưng có hiệu quả. Nhưng đây cũng là một con dao hai lưỡi. Nếu Saudi Arabia cuối cùng quyết định phát triển vũ khí hạt nhân, Mỹ sẽ phải đối mặt với sự lựa chọn: chiến tranh để ngăn chặn họ, hoặc chấp nhận một thế giới có một cường quốc hạt nhân mới ở trung tâm Trung Đông. Cả hai lựa chọn đều thảm khốc. Câu hỏi lớn hơn ở đây là: điều này có ý nghĩa gì đối với hệ thống không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu? Câu trả lời rất đơn giản: nó đang chết dần. Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT) dựa trên sự tin tưởng rằng các quốc gia sẽ không tìm kiếm công nghệ nhạy cảm. Nhưng Mỹ, một trong những người bảo vệ chính của NPT, vừa cho thấy rằng các quy tắc có thể bị bẻ cong vì lợi ích chiến lược. Điều này tạo ra một tiền lệ nguy hiểm. Những quốc gia khác như Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, hoặc thậm chí Ai Cập có thể yêu cầu các thỏa thuận tương tự. Hãy nhìn vào bức tranh lớn. Đây không chỉ là một thỏa thuận giữa Mỹ và Saudi Arabia. Đây là một tín hiệu cho toàn bộ thế giới: kỷ nguyên “cấm đoán tuyệt đối” đã kết thúc. Thay vào đó, chúng ta đang bước vào kỷ nguyên “phổ biến có kiểm soát”, nơi các cường quốc quyết định ai được phép có vũ khí hạt nhân và ai không. Và điều này sẽ dẫn đến một thế giới hỗn loạn hơn nhiều. Tóm lại, thỏa thuận Mỹ-Saudi là một canh bạc lớn. Nó có thể giúp ổn định khu vực trong ngắn hạn, nhưng nó cũng đang gieo mầm cho một cuộc khủng hoảng không phổ biến vũ khí hạt nhân trong tương lai. Và câu hỏi còn lại là: liệu chúng ta có sẵn sàng cho một thế giới nơi mọi quốc gia đều có thể có bom hạt nhân?