Hook
Ba tháng trước, tôi ngồi trong phòng họp với một quỹ đầu tư ở Miami. Họ hỏi: “Nếu blockchain là tương lai, sao không thấy công ty nào làm chip cho blockchain lên sàn?” Tôi cười. Câu trả lời nằm ở Applied Materials – một gã khổng lồ ít người biết đến, nhưng lại là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng chip cho cả AI lẫn blockchain. Báo cáo quý 3 vừa rồi: doanh thu 90 tỷ USD, hướng dẫn quý 4 tăng. Con số này không chỉ nói về AI, nó nói về một sự thật phũ phàng: blockchain không thể tồn tại nếu không có những cỗ máy này.
Context
Applied Materials không sản xuất wafer, không thiết kế chip. Họ bán thiết bị cho các nhà máy sản xuất chip – từ CVD, PVD, ALD, CMP, ion implant đến đo lường. Bất kỳ ai muốn làm chip tiên tiến (từ GPU cho NVIDIA đến ASIC cho Bitcoin) đều phải mua máy của họ. Nhu cầu AI chip đang bùng nổ – đó là lý do chính khiến doanh thu tăng. Nhưng ít ai để ý: nhu cầu chip cho blockchain cũng đang tăng âm thầm. Các công ty khai thác Bitcoin không ngừng nâng cấp ASIC, các mạng layer 1 như Ethereum (sau merge) vẫn cần validator hardware, và các giải pháp zero-knowledge proof đang đòi hỏi chip chuyên dụng. Tất cả đều quay về Applied Materials.
Core
Hãy nhìn vào dữ liệu. Q3 doanh thu 90 tỷ USD, tăng so với cùng kỳ năm trước (không có số cụ thể, nhưng hướng dẫn Q4 tăng cho thấy đà tăng trưởng). Phân khúc nào đóng góp? Theo báo cáo ngành, mảng logic và foundry chiếm khoảng 60%, memory (DRAM, HBM) 30%, còn lại là advanced packaging. AI chip chủ yếu thuộc logic và HBM. Nhưng blockchain mining chip – ASIC – cũng nằm trong logic, tuy khối lượng nhỏ hơn. Điều quan trọng không phải là số lượng tuyệt đối, mà là cường độ quy trình. Một con chip ASIC cho Bitcoin đòi hỏi nhiều bước deposition và etch hơn chip logic thông thường vì yêu cầu tần số cao và tiêu thụ điện thấp. Mỗi bước đó đều cần máy của Applied Materials. Trong báo cáo, họ không tách riêng doanh thu từ blockchain, nhưng tôi có thể suy luận: nếu nhu cầu AI chip tăng 40% thì nhu cầu ASIC có thể tăng 20-30% nhờ các đợt halving và chi phí điện tăng. Đây là ẩn số mà thị trường chưa định giá.
Contrarian
Ai cũng nghĩ blockchain là ngành phi tập trung, nhưng chuỗi cung ứng chip lại tập trung đến khó tin. Applied Materials, Lam Research, ASML – ba công ty này kiểm soát gần như toàn bộ thiết bị sản xuất chip tiên tiến. Nếu một trong số họ ngừng bán máy cho các nhà sản xuất ASIC, toàn bộ ngành khai thác sẽ rung chuyển. Điều này tạo ra một rủi ro hệ thống mà cộng đồng blockchain thường bỏ qua. Mặt khác, chính sự tập trung này cũng tạo ra cơ hội: Applied Materials đang hưởng lợi từ cả hai luồng – AI và blockchain – nhưng nếu một luồng suy giảm (ví dụ: AI bubble vỡ), họ vẫn còn luồng kia. Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác: sự phụ thuộc của blockchain vào cùng một chuỗi cung ứng với AI khiến blockchain dễ bị tổn thương hơn khi có chiến tranh thương mại. Hãy nhìn vào lệnh cấm xuất khẩu chip của Mỹ sang Trung Quốc. Nó không chỉ ảnh hưởng đến AI, mà còn ảnh hưởng đến các công ty khai thác Bitcoin Trung Quốc (dù họ đã chuyển một phần ra nước ngoài). Applied Materials là công ty Mỹ, phải tuân thủ lệnh cấm. Điều đó có nghĩa là các công ty blockchain ở Trung Quốc khó tiếp cận thiết bị tiên tiến nhất, làm chậm quá trình đổi mới phần cứng.
Takeaway
Câu chuyện của Applied Materials không chỉ là AI. Nó là câu chuyện về cơ sở hạ tầng cứng của toàn bộ nền kinh tế số, bao gồm cả blockchain. Nếu bạn muốn đầu tư vào blockchain một cách gián tiếp, Applied Materials có thể là một lựa chọn thông minh – nhưng đừng quên rủi ro địa chính trị. Liệu blockchain có thể thực sự phi tập trung khi phần cứng của nó nằm trong tay một vài tập đoàn Mỹ? Câu hỏi đó, tôi để lại cho bạn.