KPMG: 49% lãnh đạo cắt giảm AI agent – bài học ROI cho thị trường blockchain

Điều ngược với cơn sốt AI agent mới là sự thật. KPMG vừa công bố một khảo sát cho thấy 49% lãnh đạo doanh nghiệp đã thu hẹp quy mô triển khai AI agent. Con số này không chỉ là một điểm dữ liệu tĩnh. Nó là tín hiệu cho thấy thị trường đang rời khỏi giai đoạn kể chuyện và bước vào giai đoạn đo lường. Với những ai đang đặt cược vào các dự án AI agent trên blockchain, đây là lúc cần đọc kỹ báo cáo trước khi mua token. Khảo sát thứ hai trong loạt nghiên cứu FOMO của KPMG, được công bố vào khoảng tháng 8/2025, phản ánh một sự đảo chiều rõ rệt. Ở đợt đầu tiên, tháng 11/2024, 71% CEO cho biết họ có kế hoạch tăng đầu tư vào AI, và 55% đã bắt đầu triển khai AI agent. Chỉ vài tháng sau, gần một nửa số lãnh đạo cấp cao từ cấp công ty đến hội đồng quản trị nói rằng họ đã cắt giảm các kế hoạch này. Lý do chính không phải là họ mất niềm tin vào AI. Lý do chính là chi phí vượt xa lợi ích. Con số này cần được đọc cùng với các dữ liệu khác. Gartner từng dự báo rằng tới cuối năm 2025, 40% dự án AI sẽ không thể mở rộng vì các chi phí ẩn. Deloitte ghi nhận chỉ 26% thí điểm AI của doanh nghiệp mở rộng được ra sản xuất. KPMG không đứng một mình. Họ đang phản ánh một hiện tượng mà nhiều tổ chức tư vấn khác cùng nhìn thấy. Vậy chi phí ẩn nằm ở đâu? Một AI agent không giống một chatbot trả lời một câu hỏi. Nó phải lập kế hoạch, gọi công cụ, đọc cơ sở dữ liệu, đối chiếu kết quả và thực hiện hành động. Mỗi bước có xác suất sai sót. Nếu mỗi bước thành công 90%, một tác vụ 5 bước chỉ có 59% cơ hội hoàn thành trọn vẹn; một tác vụ 10 bước tụt xuống còn 35%. Trong khi đó, quy trình thực tế trong doanh nghiệp thường có từ 10 đến 30 bước. Tỷ lệ lỗi cộng dồn này khiến cho các mô hình chạy benchmark rất tốt lại thất bại liên tục trong môi trường thật. Trên phương diện chi phí, một tác vụ agent thường gọi mô hình nhiều lần, mỗi lần tốn tiền API. Với mức giá phổ biến của OpenAI và Anthropic vào giữa năm 2025, một tác vụ agent có thể tiêu tốn từ 0,5 đến 2 đô la chỉ riêng chi phí mô hình. Nếu tác vụ đó chỉ giúp tiết kiệm vài chục cent lao động, bài toán ROI vỡ ngay từ vòng thử nghiệm. Trong khi đó, các framework agent như LangChain, CrewAI hay AutoGen đang rơi vào tình trạng cạnh tranh đồng thuận: chức năng ngày càng giống nhau, do đó khách hàng không còn lý do để trả phí cao. Trên thị trường quốc tế, các mô hình nguồn mở như DeepSeek, Llama hay Qwen có năng lực gần tương đương với mô hình thương mại trong những tác vụ lập trình và xử lý cấu trúc. Điều này siết thêm biên lợi nhuận của các nhà cung cấp API, nhưng đồng thời khiến doanh nghiệp đặt câu hỏi: vì sao tôi phải trả 15 đô la cho một triệu token đầu ra khi tôi có thể tự chạy một mô hình nguồn mở? Chi phí tuân thủ càng làm bài toán ROI nặng hơn. Đạo luật AI của châu Âu đang được triển khai theo từng giai đoạn từ 2025, đặt ra nghĩa vụ chặt chẽ cho các hệ thống AI rủi ro cao. Doanh nghiệp triển khai agent tại thị trường này phải chi tiền cho hồ sơ đánh giá, giám sát nhật ký và quy trình xử lý sự cố. Các khoản này không tạo ra doanh thu trực tiếp, nhưng lại được tính vào chi phí vận hành. Vậy phải hiểu con số 49% như thế nào? Góc nhìn ngược với phản ứng hoảng loạn là: doanh nghiệp không rút lui khỏi AI. Họ đang cắt giảm những thử nghiệm mơ hồ để dồn ngân sách vào những ứng dụng có ROI rõ ràng, như chatbot chăm sóc khách hàng, hỗ trợ lập trình và phân tích dữ liệu. Nói cách khác, đây là một cuộc tái phân bổ vốn, không phải một cuộc thoái trào. Điều này đồng nghĩa với sự phân hóa mạnh. Các nền tảng lớn như Microsoft, Salesforce hay Google sẽ hưởng lợi vì AI agent của họ được bán kèm trong hệ thống mà doanh nghiệp đã dùng quen. Việc cắt giảm một tiện ích tích hợp sẵn sẽ tốn kém hơn nhiều so với việc ngừng thuê một startup cung cấp agent đơn lẻ. Ở chiều ngược lại, các công ty cung cấp giải pháp agent tổng quát, không gắn với một ngành cụ thể, sẽ chịu áp lực lớn nhất. Thị trường blockchain không nằm ngoài cơn bão này. Từ cuối năm 2024 đến giữa năm 2025, hàng loạt dự án AI agent trên blockchain xuất hiện với vốn hóa hàng trăm triệu đô la, chủ yếu dựa trên câu chuyện về agent tự động giao dịch, quản lý kho bạc phi tập trung hay tương tác với DeFi. Nhưng rất ít dự án trong số đó chứng minh được dòng tiền thật. Khi các nhà đầu tư tổ chức bắt đầu thắt chặt chi tiêu, những token được thổi phồng chỉ bằng thông cáo báo chí sẽ là thứ bị bán tháo đầu tiên. Ngược lại, các dự án AI agent tập trung vào một mảng hẹp, có khách hàng trả phí và kiểm soát được chi phí vận hành sẽ trở nên đắt giá hơn. Họ không cần kể câu chuyện lớn. Họ cần chứng minh một con số: mỗi đồng tiền mã hóa mà người dùng trả cho agent đó tạo ra bao nhiêu giá trị thực. Quy luật này vốn là nền tảng của thị trường hiệu quả, nhưng trong cơn sốt AI, nó đã bị lãng quên. Bài học cho những người làm blockchain ở đây rất rõ. Chúng ta từng chứng kiến các vòng gọi vốn huy động hơn 100 triệu đô la cho những dự án có hợp đồng thông minh chưa được kiểm toán. Chúng ta từng thấy những token tăng gấp mười lần chỉ vì đội ngũ thêm ba chữ AI vào whitepaper. KPMG không nói về blockchain, nhưng dữ liệu của họ tác động trực tiếp đến cách thị trường tiền mã hóa định giá các dự án AI agent. Thực tế, cơ hội đang nằm trong giai đoạn thanh lọc này. Một nhà đầu tư kỷ luật sẽ không nhìn vào con số 49% và bỏ đi. Họ sẽ nhìn vào 51% còn lại để tìm ra những doanh nghiệp đã giữ được agent, vì sao họ giữ, và mô hình kinh tế nào tạo ra điều đó. Những câu trả lời này cho phép họ xây dựng một danh mục đầu tư dựa trên dữ liệu, thay vì dựa trên cảm xúc FOMO của đám đông. Trong ngắn hạn, các dự án AI agent trên blockchain có thể sẽ tiếp tục trải qua những nhịp điều chỉnh. Nhà đầu tư cần theo dõi sát ba tín hiệu: doanh thu thực tế từ phí người dùng, biên lợi nhuận sau khi trừ chi phí vận hành và mức độ tập trung sở hữu token. Nếu một dự án không thể trả lời những câu hỏi này, nó nên bị xếp vào nhóm rủi ro cao, bất kể câu chuyện có hay đến đâu. Kết lại, con số 49% của KPMG giống như một bài kiểm tra độ tỉnh táo. AI agent không chết. Nhưng những dự án AI agent không có mô hình kinh tế bền vững sẽ chết. Thị trường blockchain đang cần điều đó. Nó cần ít phép màu hơn và nhiều kỷ luật hơn. Bởi lẽ, trong một thị trường mà ai cũng nói đến đột phá, người duy nhất chiến thắng về dài hạn là người kiểm tra được code, đo lường được dòng tiền và dũng cảm đứng ngoài cơn sốt.